მეჰმეთ ეზჰან დოღრუსოზი: სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, – ის სამაგალითო ადამიანი უნდა იყოს

417

ავტორი: ნუგზარ ჭიაბერაშვილი

წერს პოეზიას, ემსახურება მეცნიერებას და ახალგაზდრობას აძლევს ცოდნას. უყვარს ხელოვნება და ცდილობს იცხოვროს ისე, რომ ყველას არგუნოს სიყვარული… ეს ის ადამიანია, რომელიც ცდილობს იყოს სამაგალითო! ჩემი რესპონდენტი თურქეთიდანაა, თურქი მეცნიერი, პოეტი, საზოგადო მოღვაწე, ქველმოქმედი და კარგი ოჯახის შვილი, რომელიც 2020 წელს „წმინდა ილია მართლის (ჭავჭქავაძის) გაზეთ „ივერიის“ სახელობის პროზა-პოეზიის საერთაშორისო პრემია – „ივერიის“ ლაურეატი გახდა ნომინაციაში – „თურქული პოეზიის აღმოჩენა საქართველოში“.

მაშ ასე, მეჰმეთ ეზჰან დოღრუსოზია ჩემი რესპონდენტი, წაიკითხეთ და ისიამოვნეთ – საინტერესო მოსაუბრეა…

– ბატონო მეჰმეთ შეგიძლიათ თავი გააცნოთ თურქ და ქართველ ხალხს, მოკლედ, ვინ არის მეჰმეთ ეზჰან დოღრუსოზი?

– პირველ რიგში! მოგესალმებით, ჯანმრთელობას და ლამაზ დღეებს გისურვებთ. საქმიანობაში ოსტატობას და წარმატებას გისურვებთ. დავიბადე  სტამბოლში, 1964 წელს. დაწყებითი და საშუალო განათლების შემდეგ დავამთავრე უნივერსიტეტი, სტამბოლის უნივერსიტეტის იურიდიული ფაკულტეტი. დოქტორანტურა გავიარე მარმარის უნივერსიტეტში. ახლაც ვასწავლი მარმარას უნივერსიტეტში ფინანსების მიმართულებით.

– საინტერესო გვარი გაქვთ, სასიამოვნოდ ჟღერს, შეგიძლიათ ცოტათი ისაუბროთ თქვენი გვარის ისტორიაზე.

– გმადლობთ, მაგრამ ოჯახისგან არ მსმენია რაიმე ისეთი განსაკუთრებული ამბავი იმის შესახებ თუ საიდან მოდის გვარი Doğrusğz. უკაცრავად, ამის შესახებ მეტს ვერაფერს გეტყვით…

– როდის გადაწყვიტეთ პოეზიის შექმნა?

– სინამდვილეში, მე რომანების კითხვა უფრო მიყვარს, ვიდრე პოეზია. ჩემს სახლში არც ხუმრობის წიგნი მაქვს… მაგრამ ზოგჯერ ისეთი შეგრძნება მქონდა თუ როგორ შემეხო ჩემი გრძნობები ქაღალდზე პოეზიით… და ეს დროც დადგა, როდესაც თქვენი პრემია „ივერიის“ (კონკურსის) შესახებ გავიგე…

-და მაინც, რას ნიშნავს თქვენთვის პოეზია?

– პოეზია, როგორც ზემოთ აღვნიშნე, არის გრძნობების ქაღალდზე გადატანა… მაგრამ მის მიღმა, ის ზოგჯერ რომანტიკის ანუ ზოგადად ბედნიერების, ზოგჯერ ცხოვრებისეული რეალობებისა და ზოგჯერ მწუხარების გამოხატულებაა. მოკლედ, პოეზია თვით სიცოცხლეა.

– თქვენ 2020 წელს ნომინირებული იყავით „საქართველოში თურქული პოეზიის აღმოჩენაზე“. რას ნიშნავს თქვენთვის „წმინდა ილია მართლის (ჭავჭავაძის) გაზეთ „ივერიის სახელობის პროზა-პოეზიის საერთაშორისო პრემია – „ივერიის“ ლაურეატობა?

– უპირველეს ყოვლისა, მადლობა, რომ ამ ჯილდოს ღირსი გამხადეთ! ეს ჯილდო ჩემთვის სიხარულია, შესაძლოა, პოეზიაში გამბედაობის მედალიც კი გახდეს, რომელიც მომავალში ახალი ლექსების წერისკენ მიბიძგებს.

– ვინ არის თქვენთვის დიდი პოეტი?

– იმის ნაცვლად, რომ კონკრეტული პოეტი დავასახელო საზომად, მომწონს ეროვნული და პოეტების ლექსები, რომლებსაც გულწრფელი და შთამბეჭდავი ლექსები აქვთ მკითხველისთვის.

– როგორი უნდა იყოს მწერალი, პოეტი?

– გულახდილი და ასევე იმ საგნების, მოვლენების მიმართ (თვალსაზრისით), რომელსაც მათი შემოქმედება მოიცავს. მე მჯერა, რომ ადამიანი, რომელსაც შეუძლია გრძნობების გულწრფელად და ლამაზად გამოხატვა, ადამიანი, რომელსაც შეუძლია სიმართლე და სილამაზე გამოავლინოს თავის ლექსებში – შემოქმედებაში, სხვა სიტყვებით რომ ვთქვათ, – ის სამაგალითო ადამიანი უნდა იყოს.

– თქვენი აზრით, როგორი იქნებოდა კაცობრიობა პოეზიის გარეშე?

– პოეზია თვით სიცოცხლეა, როგორც ზემოთ აღვნიშნე… ეს გრძნობებისა და აზრების მოკლე და სწრაფი გამოხატვაა. რომ არა პოეზია, სიცოცხლე, ვფიქრობ, რომ რომანტიკულობის ან რეალობის გამოხატვაში ერთი ასპექტით ნაკლები ანუ არასრული იქნება.

– როგორ ქმნით ლექსს, რა არის თქვენთვის ინსპირაცია, მუზა?

– პოეზიაში ვხედავ ემოციას, რომელიც გავლენას ახდენს თქვენზე, როგორც რაღაც შთამაგონებელზე, იმ მომენტში მომხდარი მოვლენის, დაკვირვების ან მეხსიერების გამო, რომელიც შეიძლება მოგწყენინდეს გახსენებისას.

–  რა არის სიყვარული?

– სიყვარული, რა თქმა უნდა, უხილავი ემოციაა, რომლის მხოლოდ შეგრძნბა შეიძლება. სინამდვილეში, ის, რაც სიყვარულს თვალსაჩინოდ აქცევს, არის ტოლერანტობა და ხალხის ურთიერთპატივისცემა. ამის გარეშე, სიყვარულის ცნება არაფერს ნიშნავს.

– თქვენი ჰობი?

– წიგნები – ისტორია და მხატვრული ლიტერატურა. ასევე მიყვარს კინო და თეატრი, თუმცა ძალიან ხშირად ვერ მივდივარ.

– რომელ ქვეყნებში იმყოფებოდით?

– ჯერჯერობით მხოლოდ ერთხელ ვიყავი საბერძნეთში.

– გსურდათ საქართველოს ნახვა პრემია „ივერიის“ შემდეგ? გეპატიჟებით 2021 წლის 3 მარტს, პრემია „ივერიის“ ტრადიციულ დაჯილდოების დღეს…

– დიდი მადლობა მოწვევისთვის. მსურს ჩამოსვლა თქვენი მშვენიერი ხალხის ქვეყანაში შავი ზღვის სანაპიროზე, რომელთა ბუნებრივი და ისტორიული სილამაზე მინახავს წიგნებიდან და ფოტოებიდან, ტელევიზიით…

– და ბოლოს, რას ეტყოდით თურქ და ქართველ ხალხს?

– ყოველთვის, რისი თქმაც მსურს, ეს არის – იყოს მეგობრობა და მშვიდობა თურქეთსა და საქართველოს შორის და, რა თქმა უნდა, იყოს ნება, მეგობრობა და მშვიდობა მთელ მსოფლიოში.

პ.ს. ეს შესანიშნავი პოეტი და მეცნიერი, დიდებული მოაზროვნე რომ გავიცანი – მადლობა ქალბატონ მერი დიასამიძეს, იმისთვის, რომელიც სტამბოლში ცხოვრობს და დიდებული საზოგადო მოღვაწეა – ქართულ-თურქულ კულტურულ და სოციალურ საქმეებს უძღვება თანამოაზრეებთან და მეგობრებთან ერთად. და არა მარტო ამ ორ ქვეყანას შორის!

– Mehmet Ezhan Doğrusöz kimdir?

– Öncelikle  merhaba, saglıklı  ve  güzel  günler  dilerim. Çalışmalarınızda  kolaylıklar  dilerim. 1964  yılında  İstanbul’da  doğmusum. İlkokul  ve  orta  öğrenimimden sonra, Üniversiteyi  İstanbul  Üniversitesi  Hukuk  Fakültesinde  tamamladım. Marmara  Üniversitesinde  doktora  yaptım. Halen  Marmara Üniversitesinde  maliye  alanında  öğretim  üyeliği yapmaktayım.  

– İlginç bir soyadınız var, kulağa hoş geliyor, soyadınızın tarihi ile ilgili biraz bahseder misiniz.

– Teşekkur  ederim, ama  Doğrusöz  soyadının  nereden  geldiği  hakkında  aileden  bana  gelen  bir  hikaye  duymadım. Üzgünüm,  bu  konuda  bilmeden  bir  sey  söyleyemeyeceğim.

– Şiir yazmaya ne zaman karar verdiniz?

– Aslında  şiirden  çok  roman  okumayı  seviyorum. Evimde  de  coksiir  kitabım  yok. Ama  bazen  duygularımı  kağıda şiir gibi  dokmek  içimden  gelirdi. Şiir  yarışmalarınızı  duyduğumda  bunu  gerçekleştirmek  istedim.

– Sizin için şiir ne demektir?

– Şiir  yukarıda  da  ifade  ettiğim  gibi, duyguların  kağıda  dökülmesidir. Ama  daha  da  ötesinde  kimi  zaman  romantizmin  yani  genelde  mutluluğun, kimi  zaman  yaşamın  gerçekliklerinin  yani  bazen  de  üzüntülerin  ifadesidir. Kısaca  şiir,  yaşamın  ta  kendisidir.  

– Siz büyük öncü İliaÇavçavadze’nin Gazete “İVERİA” Düz Yazı-Şiir Uluslararası Ödülü “İVERİA” nın 2020 yılı Adaylığında Türkçe şiirin Gürcistan’da Keşfine adaydınız. Bu ödül süze ne ifade ediyor?

– Öncelikle, bu  ödüle  beni  layık gördüğünüz  için  teşekkür ederim. Bu  ödül  benim  için  mutluluktur, belki  de, ileride  beni  yeni  şiirler  yazmaya  yöneltecek   bir  cesaret  madalyasıdır. 

– Size göre şiirlerde ölçü nedir?

– Ölçü  olarak  belli  bir  şair  belirtmekten  ziyade, okuyucu  için, içten  ve  etkileyici  şiirleri  olan  ulusal  ve  uluslar  arası  şairlerin  şiirlerini   beğenmekteyim.

– Yazar ve şair nasıl olmalıdır?

– Dürüst  ve  ayrıca işlediği  konular  itibariyle;  duygularını  içten  ve  güzel  ifade  edebilen, şiirlerinde, yeni  yetişen gençlik  için  doğruyu  ve  güzeli  de  gösterebilen  bir  başka  deyişle  örnek  bir  insan  da  olabilen  bir  kişi  olası  gerektiğine  inanıyorum.

– Size göre şiir olmasaydı insanlık nasıl olurdu?

– Şiir  yukarıda  da  ifade  ettiğim  gibi  yaşamın  kendisidir, duyguların  düşüncelerin  daha  kısa  ve  hızlı  olarak  ifade  edilebilmesidir. Eğer  şiir olmasaydı, yaşam;  romantizm  veya  gerçekliğin  ifadesinde  bir  yönü  itibariyle  eksik  kalırdı  diye  düşünüyorum.

– Şiiri nasıl oluşturuyorsunuz, size göre ilham verici nedir?

– Yaşamın içinde, o  an  için meydana  gelen  bir  olay, bir  gözleminiz  ya  da  hatırladığınız  zaman  sizi  hüzünlendirebilecek  bir  hatıra  dolayısıyla,  sizi  etkileyen  bir  duyguyu,  şiirde, ilham  verici  bir  sey  olarak  görmekteyim.    

– Sevgi nedir, kötülük ne demektir?

– Sevgi tabi ki varlığı görülmeyen  ama  hissedilebilen  bir  duygudur. Aslında,  bana  göre   sevgiyi  görünür  kılan da  hoşgörü  ve  insanların  birbirine  karşılıklı  saygısıdır. Bunlar  olmadıkça  sevgi  kavramı  bir  sey  ifade  etmez.

– Hobiniz?

– Hobi mahiyetinde  tarih  ve  edebiyatla  ilgili  kitapları seviyorum. Sinema  ve cok  gitmesem  de  tiyatroyu  da  seviyorum.

– Hangi ülkeleri ziyaret ettiniz?

– Simdiye  kadar,  sadece  bir  kez  Yunanistan’a  gittim.

– “İVERİA” ödülünden sonra Gürcistan’ı görmeyi arzu ettiniz mi? 3 Mart 2021 tarihinde sizleri davet ediyoruz…

– Davetiniz  için  çok  tesekkur  ederim. Karadeniz  kıyısında  yer  alan, doğal  ve  tarihi  güzelliklere  sahip  olduğunu  kitaplardan  ve  fotoğraflardan  gördüğüm, siz  güzel  insanların  ülkesine tabi ki  kısmet  olursa  gelmek  isterim.

– Ve son olarak, Türküye Gürcistan hakkında ne söylemek istersiniz?

– Söylemek istediğim; Türkiye  ve  Gürcistan  arasında  hep  dostluk  ve  barış  olsun. Aslında, tüm  dünyada  dostluk  ve  barış  olsun.

– Tekrar  teşekkür  ediyorum.  Sağlık  ve  mutluluk  diliyorum. Saygılarımla. Mehmet  Ezhan  Doğrusöz!

P.S. Bu harika şair ve bilim insanıyla tanıştım, büyük bir düşünür – İstanbul’da yaşayan ve büyük bir halk figürü olan Bayan Mary Diasamidze sayesinde – meslektaşları ve arkadaşlarıyla Gürcü-Türk kültürel ve sosyal ilişkilerini yönetiyor. Ve sadece bu iki ülke arasında değil!